Radar - to urządzenie do wyznaczania położenia i ruchu odległych obiektów przy użyciu sygnałów radiowych, wysyłanych ku danemu obiektowi i odbijających się od niego. W astronomii radar służy do sporządzania map powierzchni planet, księżyców i innych ciał niebieskich.

Radiant - punkt na sferze niebieskiej, z którego pozornie, wskutek działania perspektywy, wybiegają meteory danego roju meteorów.

Ras Algethi - to układ trzech gwiazd w konstelacji Herkulesa. Nazwa gwiazdy wywodzi się z języka arabskiego i oznacza "głowę klęczącego". Dwa większe składniki tego układu są na niebie oddalone o 4,8", można je więc zaobserwować osobno już przy użyciu niewielkiej lunety. Są od siebie oddalone o 570 j.a. i okrążają się z okresem 3600 lat. Oba są olbrzymami a jaśniejszy z nich - jasnoczerwony olbrzym lub nadolbrzym Ras Algethi A typu widmowego M5II, ma średnicę 680 razy większą niż Słońce. Oznacza to, że we wnętrzu tej gwiazdy zmieściłaby się orbita Marsa. Ciemniejszy z olbrzymów o typie F8 jest okrążąny z okresem 51,6 dnia przez nieobserwowany optycznie a jedynie spektroskopowo trzeci składnik układu. Podejrzewa się, że jest to gwiazda typu G8III lub A9V-IV. Ras Algethi A jest gwiazdą zmienną, co odkrył już w roku 1795 sir William Herschel. Okres zmienności waha się od 50 do 150 dni a wielkość zmiany to maksymalnie około 1m. Dokładniejsze badania wskazują, że gwiazda ma dwa okresy zmienności. Z większą częstotliwością - rzędu 30-100 dni, zachodzą słabe zmiany o około 0,1m, natomiast większą zmianę można zaobserwować w okresie ponad 370 dni. W roku 1989 pojawiła się jednak sugestia, że Ras Algethi A nie jest gwiazdą zmienną a podwójną. Jej niezaobserwowany dotąd towarzysz musiałby znajdować się w odległości 0"19, co mogłoby tłumaczyłyć zmiany jasności, jednak ta hipoteza nie została jak dotąd potwierdzona empirycznie. Ras Algethi A jest otoczona przez rozszerzającą się otoczkę materii rozciągająca się w promieniu około 900 j.a. Tempo tracenia w ten sposób przez nią masy określa się na poziomie od 1×10-7 do 3×10-7 mas Słońca na rok.

Reakcje jądrowe - są procesami, w których jądra jednego pierwiastka przemieniają się w jądra innego pierwiastka, przy czym wyzwala się energia. Mamy dwa rodzaje reakcji jądrowych: reakcje rozszczepienia, w których jądra ulegają rozpadowi na jądra lżejszych pierwiastków, i reakcje syntezy (termojądrowe), w których jądra lżejszych pierwiastków łączą się w jądra cięższe.

Refraktor - jest teleskopem, w którym promienie skupiane są przy pomocy soczewki zwanej obiektywem. Światło przechodzi wzdłuż wnętrza teleskopu, tworząc obraz, który powiększony zostaje przez soczewkę zwaną okularem.

Regulus (α Leo) - najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lwa (wielkość gwiazdowa: +1,36m). Odległa od Słońca o 78 lat świetlnych. Jej wielkość absolutna to -0,52m). Regulus należy do typu widmowego B7V i jest gwiazdą ciągu głównego. Gwiazda ta ma białą barwę. Temperatura powierzchni przekracza 10 000 K. Średnica gwiazdy to 5,2 mln km, jest ona 5 razy masywniejsza od Słońca. (Dane odnoszą się do dominującego składnika A.) Regulus jest także gwiazdą podwójną. Składnik słabszy posiada wielkość widomą +8,12m. Składniki A i B oddalone są od siebie o 177,6``.

Rektascencja - to jedna ze współrzędnych stosowanych do określania położenia na sferze niebieskiej. Linie jednakowej rektascencji biegną od północnego do południowego bieguna niebieskiego; odpowiada ona długości geograficznej na Ziemi, jakkolwiek wyrażana jest w jednostkach czasu.

Rok - dla danej planety to czas, jaki zajmuje jej dokonanie jednego obiegu wokół macierzystej gwiazdy. Dokładna jego długość zależy od sposobu jego zmierzenia. Rok słoneczny Ziemi, mierzony względem pozycji Słońca, liczy 365 dni, 5 godzin, 48 minut i 45 sekund. Rok gwiazdowy, mierzony względem pozycji gwiazd, jest o 20 minut i 10 sekund dłuższy.

Rok świetlny - to odległość, jaką światło poruszając się w próżni, przebywa w ciągu roku. Wynosi ona 9461 miliardów kilometrów. W ciągu jednej sekundy światło pokonuje odległość około 300 000 km, co odpowiada siedmiokrotnemu obwodowi Ziemi. Jednostką odległości mającą najszersze zastosowanie w astronomii jest parsek (pc), równy 3,26 roku świetlnego.

Rotanev
(Beta Delphini; β Del)  -  to najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Delfina. Jest ona odległa od Słońca o ok. 97 lat świetlnych. Nazwa Rotanev powstała w wyniku żartu astronoma włoskiego Niccolo Cacciatore, który nazwał tę gwiazdę swym łacińskim nazwiskiem rodowym czytanym wspak (Venator). Rotanev to układ podwójny. Jednakże można go również określić jako gwiazdę pięciokrotną, gdyż w pobliżu dwóch składników można dostrzec na niebie jeszcze trzy inne gwiazdy, które nie są z nimi związane grawitacyjnie. Składnik Beta Delphini A to podolbrzym typu widmowego F5 IV ( o jasności wizualnej 4,1m. Składnik Beta Delphini B to karzeł typu widmowego F2 V o jasności wizualnej 5,1m. Pozostałe składniki to optycznie wielokrotne, niezwiązane z tą gwiazdą obiekty: Beta Delphini C, rektascensja 20h 37m 33,7s, deklinacja +14° 35' 33", jasność wiz. 13,1m; Beta Delphini D, rektascensja 20h 37m 30,9s, deklinacja +14° 36' 17", jasność wiz. 11,1m; Beta Delphini E, rektascensja 20h 37m 25,3s, deklinacja +14° 35' 46"

Ruch wsteczny
- to ruch ciała niebieskiego, które w rzeczywistości lub pozornie, obraca się lub porusza po orbicie w kierunku przeciwnym niż większość ciał w danym układzie orbitalnym. W Układzie Słonecznym ruch wsteczny ma kierunek przeciwny względem ruchu Ziemi wokół Słońca, który widziany z północnego bieguna Słońca odbywa się odwrotnie do wskazówek zegara.

Ruchba (Ksora; Delta Cassiopeiae; δ Cas) – jedna z jaśniejszych gwiazd w gwiazdozbiorze Kasjopei (wielkość gwiazdowa: 2,66m), jej odległość od Słońca to ok. 99 lat świetlnych. Nazwa (ركبة rukbah) pochodzi z języka arabskiego i oznacza kolano. Ruchba jest karłem o typie widmowym A5 V, jej absolutna wielkość gwiazdowa wynosi 0,24m. Gwiazda ta ma temperaturę powierzchniową sięgającą 8500K. Jest zmienną zaćmieniową o okresie zmienności (równocześnie obiegu obydwu składników) 759 dni. Zakres zmienności to przedział +2,68m - +2,74m.

Równik
- danego ciała niebieskiego to wyimaginowany okrąg na jego powierzchni, leżący w płaszczyźnie przechodzącej przez środek tego ciała i prostopadłej do osi jego obrotu.

Równonoc - to moment, kiedy dzień i noc mają jednakową długość. Oś obrotu Ziemi nie jest skierowana wtedy ani od Słońca, ani ku Słońcu, czyli płaszczyzna równika ziemskiego przechodzi dokładnie przez Słońce. W ciągu roku mamy dwa momenty równonocy, około 21 marca i 23 września.

 

 

powrót do słownika