Para - to substancja w stanie gazowym. Substancje mog ulega fizycznej przemianie ze stanu ciek貫go w gaz (wrzenie lub parowanie), b康 te ze stanu sta貫go bezpo鈔ednio w gaz (sublimacja).

Paralaksa - to przesuni璚ie (wzgl璠em t豉) widomego po這瞠nia obiektu, obserwowanego z dw鏂h r騜nych miejsc. Gdy Ziemia okr捫a S這鎍e, niekt鏎e ze znajduj帷ych si na sferze niebieskiej gwiazd wydaj si przesuwa na tle gwiazd bardziej odleg造ch. Mierz帷 k徠 tego przesuni璚ia w odst瘼ie sze軼iu miesi璚y i znaj帷 鈔ednic orbity Ziemi, mo積a obliczy odleg這嗆 do danej gwiazdy.

Parsek - jednostka odleg這軼i u篡wana w astronomii. Jest to odleg這嗆 dla kt鏎ej paralaksa roczna wynosi 1 sekund 逝ku. Parsek mo積a r闚nowa積ie opisa jako odleg這嗆, z jakiej po這wa wielkiej osi orbity ziemskiej (czyli 1 j.a.) jest widoczna jako 逝k o d逝go軼i 1 sekundy. S這wo parsek powsta這 w XIX w. jako zbitka pierwszych sylab s堯w paralaksa i sekunda. Parsek oznaczany jest skr鏒em pc lub ps. U篡wanie drugiego ze skr鏒闚 nie jest wskazane, gdy jest on identyczny ze skr鏒em pikosekundy (1 ps = 10-12 s). Jeden parsek r闚na si 3,26 roku 鈍ietlnego.

Pas Kuipera - to pier軼ieniowy obszar zawieraj帷y komety, le膨cy mniej wi璚ej mi璠zy orbitami Neptuna i Plutona. Stanowi on przypuszczalne 廝鏚這 komet kr鏒kookresowych, czyli takich, kt鏎e pojawiaj si na naszym niebie i charakteryzuj si okresem orbitalnym kr鏒szym ni 200 lat. Zaobserwowano dotychczas nie wi璚ej ni setk komet, nale膨cych do Pasa Kuipera.

Percesja planetarna - ruch osi obracaj帷ej si planety, powoduj帷y bardzo powolne zakre郵anie przez t o powierzchni sto磬owej. Precesja osi Ziemi powstaje na skutek oddzia造wania przyci庵ania Ksi篹yca i S這鎍a (precesja lunisolarna) oraz planet (precesja planetarna). W wyniku precesji o Ziemi (biegun) zakre郵a na sferze niebieskiej w ci庵u ok. 26 000 lat (tzw. rok plato雟ki) okr璕u o promieniu ok. 23,5 stopnia wok馧 bieguna ekliptyki. Na skutek precesji biegun, znajduj帷y si dzi w pobli簑 Gwiazdy Polarnej, przesunie si za 12 000 lat w s御iedztwo Wegi.

Pherkad - patrz Ferkad.

Pierwiastek - to substancja z這穎na z atom闚 tylko jednego typu. Wszystkie atomy danego pierwiastka zawieraj w j康rze t sam liczb proton闚. Dotychczas odkryto jedynie 95 pierwiastk闚 wyst瘼uj帷ych w przyrodzie (jak na przyk豉d wod鏎, hel, w璕iel, tlen, krzem, 瞠lazo).

Plama s這neczna - to ch這dniejszy obszar na widzialnej powierzchni S這鎍a, czyli fotosferze. Obni瞠nie temperatury jest wynikiem koncentracji pola magnetycznego S這鎍a w rejonie plamy. Jakkolwiek plamy s這neczne poza S這鎍em by造by jasno 鈍iec帷ymi obiektami, wygl康aj na ciemne poprzez kontrast z ja郾iejszym, bardziej gor帷ym otoczeniem.

Planetoida - to niewielkie cia這 niebieskie kr捫帷e wok馧 S這鎍a, o rozmiarach mniejszych ni planety. Zalicza si do nich zar闚no obiekty o 鈔ednicy oko這 1000 km, jak i najmniejsze drobiny py這we. Pod wzgl璠em sk豉du mo積a wyr騜ni planetoidy kamienne, w璕lowe i metaliczne. Wyst瘼uj przede wszystkim w pasie planetoid, po這穎nym pomi璠zy orbitami Marsa i Jowisza.

Planety olbrzymy - to cztery najwi瘯sze planety Uk豉du S這necznego: Jowisz, Saturn, Uran i Neptun. Sk豉daj si one w znacznej cz窷ci z gaz闚 - g堯wnie wodoru i niewielkich ilo軼i helu - lecz s康zi si, 瞠 ka盥a z nich zawiera skalne j康ro. Wszystkie planety-olbrzymy posiadaj ksi篹yce i uk豉dy pier軼ieni.

P豉szcz - to zasadniczo warstwa planety lub ksi篹yca po這穎na poni瞠j skorupy zewn皻rznej i otaczaj帷 znajduj帷e si w 鈔odku j康ro.

P豉szczyzna ekliptyki - to rozci庵aj帷a si w niesko鎍zono嗆 wyimaginowana p豉szczyzna, w kt鏎ej le篡 oko這s這neczna orbita Ziemi. Jest ona nachylona pod k徠em 23,5 do p豉szczyzny przechodz帷ej przez r闚nik ziemski. Za熤ienia S這鎍a i Ksi篹yca zachodz tylko wtedy, gdy Ksi篹yc przechodzi przez p豉szczyzn ekliptyki.

P豉szczyzna orbitalna planety - to wyobra穎na niesko鎍zona powierzchnia, zawieraj帷a orbit tej planety. R闚nik ziemski le篡 w p豉szczy幡ie nazywanej p豉szczyzn r闚nikow, przechodz帷ej przez 鈔odek Ziemi pod k徠em prostym do osi jej obrotu

Pochodnia - patrz flokule.

Pole grawitacyjne - to przestrze wok馧 cia豉 niebieskiego, w kt鏎ym dominuj帷 si陰 jest si豉 ci篹ko軼i tego cia豉. Wszystkie cia豉 przyci庵aj grawitacyjnie inne cia豉; wielko嗆 tego przyci庵ania maleje wraz z odleg這軼i.

Pole magnetyczne - powstaje podczas poruszania si cz御tek obdarzonych 豉dunkiem elektrycznym, na przyk豉d w wyniku obrotu planet lub gwiazd. Wytwarza ono sil dzia豉j帷 na inne poruszaj帷e si w nim cz御tki na豉dowane.

Pr康 elektryczny - to przep造w ujemnie na豉dowanych cz御tek zwanych elektronami. Elektrony przep造waj mi璠zy dwoma cia豉mi, mi璠zy kt鏎ymi wyst瘼uje r騜nica potencja逝 elektrycznego, od cia豉 o wy窺zym potencjale do cia豉 O ni窺zym potencjale, dop鏦i potencja造 te nie wyr闚naj si.

Promienie gamma - s jedn z postaci promieniowania elektromagnetycznego - energii, kt鏎a mo瞠 rozchodzi si w przestrzeni w postaci fal D逝go嗆 fali promieniowania gamma wynosi poni瞠j 0,1 nanometra - nanometr to jedna miliardowa cz窷 metra.

Promieniotw鏎czo嗆 - to zjawisko emisji wysokoenergetycznych cz御tek i foton闚 („paczek" promieniowania elektromagnetycznego), towarzysz帷e rozpadowi j康er atom闚. Emitowane s m.in. cz御tki alfa (j康ra atom闚 helu), cz御tki beta (elektrony) i promieniowanie gamma (fotony o du瞠j energii). Pierwiastki promieniotw鏎cze stosowane s w ogniwach, dostarczaj帷ych energii elektrycznej na statkach kosmicznych.

Promieniowanie elektromagnetyczne - to jedna z form energii, zdolna rozchodzi si W przestrzeni i w niekt鏎ych substancjach. Pe軟y zakres widma elektromagnetycznego obejmuje fale radiowe (najwi瘯sza d逝go嗆 fali)t mikrofale, podczerwie (promieniowanie cieplne), 鈍iat這 widzialne, ultrafiolet, promieniowanie rentgenowskie i gamma (najmniejsza d逝go嗆 fali).

Promieniowanie kosmiczne - sk豉da si z cz御tek o bardzo wysokiej energii, przemierzaj帷ych przestrze kosmiczn z pr璠ko軼i blisk pr璠ko軼i 鈍iat豉. Emitowane jest min. przez galaktyki aktywne, supernowe, pulsary i S這鎍e.


Promieniowanie podczerwone - to jedna z postaci promieniowania elektromagnetycznego energii rozchodz帷ej si w przestrzeni w formie fal. Jego d逝go嗆 fali wynosi od 1 mm do 0,7 mikrona - jeden mikron to jedna milionowa cz窷 metra. Promieniowanie podczerwone wytwarzane jest w znacznych ilo軼iach przez prawie wszystkie cia豉 niebieskie, z wyj徠kiem najzimniejszych.

Promieniowanie rentgenowskie - to jedna z postaci promieniowania elektromagnetycznego - energii rozchodz帷ej si w przestrzeni w postaci fal Jego d逝go嗆 fali zawiera si w zakresie od 0,l do 10 nanometr闚 - nanometr to jedna miliardowa cz窷 metra. Emitowane jest przez wysokoenergetyczne, gor帷e cia豉 niebieskie, np. materi wpadaj帷 do czarnej dziury.

Promieniowanie ultrafioletowe - to jedna z postaci promieniowania elektromagnetycznego - energii, kt鏎a rozchodzi si w przestrzeni w postaci fal Jego d逝go嗆 fali zawiera si w zakresie od 10 do 320 nanometr闚 - nanometr to jedna miliardowa cz窷 metra. Atmosfera Ziemi przepuszcza to promieniowanie jedynie w niewielkim stopniu.

Proton - to cz御tka o 豉dunku dodatnim, wyst瘼uj帷a w j康rze (centralnej cz窷ci) atomu wraz z pozbawionymi 豉dunku (oboj皻nymi elektrycznie) neutronami. Wok馧 j康ra kr捫 ujemnie na豉dowane elektrony. W normalnych warunkach liczba proton闚 i elektron闚 w atomie jest r闚na.

Pr鏏nik balonowy - zrzucany jest na spadochronie z l康ownik闚 lub statk闚 kr捫帷ych na orbicie, by unosz帷 si ponad powierzchni, bada atmosfer danej planety lub ksi篹yca. Zawieszone w chmurach, przekazuj dane do statku macierzystego, a ostatecznie opadn na powierzchni. Pr鏏niki balonowe wypuszcza si tak瞠 z powierzchni Ziemi i s逝膨 one do badania jej atmosfery.

Pr騜nia - to przestrze ca趾owicie pozbawion materii. Uczonym nie uda這 si dot康 odkry pr騜ni doskonalej. Nawet w przestrzeni mi璠zygwiazdowej nie znajdujemy takiej pr騜ni, gdy zawiera ona niezwykle rozrzedzony wod鏎.

Przestrze mi璠zyplanetarna - to przestrze pomi璠zy planetami Uk豉du S這necznego lub innego uk豉du planetarnego. Termin mi璠zyplanetarny oznacza ka盥 posta materii lub energii, wyst瘼uj帷 w obr瑿ie orbit planet, b康 te zjawisko zachodz帷e w tej przestrzeni. Na przyk豉d mi璠zyplanetarne drobiny py逝 tworz olbrzymi chmur, rozci庵aj帷 si daleko od 鈔odka Uk豉du S這necznego.

Przesuni璚ie ku czerwieni - wyst瘼uje gdy obiekt oddala si od nas z du膨 pr璠ko軼i, d逝go嗆 fali 鈍iat豉 widzialnego zwi瘯sza si, a co za tym idzie 鈍iat這 przemieszcza si w kierunku czerwonego kra鎍a widma elektromagnetycznego. Badaj帷 przesuni璚ie ku czerwieni, mo積a zmierzy pr璠ko嗆 obiektu.

Przyspieszenie - to zmiana pr璠ko軼i poruszaj帷ego si cia豉. Angielski matematyk i fizyk Isaac Newton (1642-1727) w swym drugim prawie dynamiki stwierdzi, 瞠 cia這 porusza si ruchem przy酥ieszonym tylko wtedy t gdy dzia豉 na nie jaka si豉.

Pulsar - to rotuj帷a gwiazda neutronowa, kt鏎a emituje dwie ci庵貫 wi您ki promieniowania, przewa積ie w postaci fal radiowych Wi您ki te, emitowane z biegun闚 magnetycznych gwiazdy, zataczaj ko這 w miar jej obrotu. Gdy Ziemia znajdzie si na drodze jednej z tych wi您ek, fale radiowe odbierane s jako ci庵 regularnych puls闚.

 

powr鏒 do s這wnika