Nadir (arab. نظير nathir -- przeciwieństwo) - punkt na sferze niebieskiej położony dokładnie naprzeciwko zenitu. Znajduje się prostopadle pod horyzontem i jest najniżej położonym punktem sfery niebieskiej. Geometrycznie, jest to jeden z dwóch punktów na sferze niebieskiej, przeciętych przez lokalną oś pionu. Słowo nadir używane jest także do określenia najniższego punktu; biegun znajdujący się pod horyzontem. Termin też jest stosowany w astronautyce do określenia kierunku wskazującego powierzchnię ciała niebieskiego względem sztucznego satelity znajdującego się na orbicie tego ciała. Zobacz też: astronomia, podstawowe zagadnienia z zakresu astronomii.

Nadolbrzym - to olbrzymia gwiazda o masie przekraczającej dziesięciokrotnie masę Słońca. Reakcje jądrowe zachodzące w jądrach nadolbrzymów rozwijają się wieloetapowo, podczas gdy ich zewnętrzne warstwy gwałtownie ekspandują, aż osiągną średnicę około 1000 średnic Słońca. Ostatecznie zapadają się one pod wpływem sił grawitacji, a gwiazda wybucha w postaci supernowej.

Nemesis – hipotetyczna gwiazda towarzysząca Słońcu, na temat której istnieje wiele mitów i spekulacji. Wg niektórych teorii gwiazda ta należy do grupy czerwonych lub brązowych karłów i znajduje się od 50 000 do 100 000 j.a. od Słońca, poza granicami Obłoku Oorta. Wyznaczenie odległości od tego hipotetycznego obiektu wymagałoby dokładnego pomiaru paralaksy. Niektórzy uważają, iż Nemesis porusza się po wydłużonej eliptycznej orbicie i co jakiś czas pojawia się w pobliżu Obłoku Oorta. Według niektórych teorii, zbliżenie to miałoby następować z częstotliwością raz na ok. 26 mln lat. Powodowałoby to destabilizację orbit asteroid i wyrzucanie ich w kierunku centrum Układu Słonecznego, znacznie zwiększając prawdopodobieństwo zderzenia Ziemi z dużym obiektem. Częstotliwość ta została wyliczona na podstawie systematycznego występowania epizodów masowego wymierania gatunków (m.in. dinozaurów). Wszystkie teorie dotyczące Nemesis są niepotwierdzone. Przypuszczalnie gwiazda położona w tej odległości byłaby dobrze znana astronomom, a jej wielkość gwiazdowa wahałaby się między 7 a 12.

Neutron - to cząstka nie posiadająca ładunku elektrycznego (obojętna elektrycznie). Występuje w jądrach atomów obok dodatnio naładowanych protonów. Wokół jądra krążą ujemnie naładowane elektrony. W skład atomu wodoru, najbardziej rozpowszechnionego typu, wchodzi jeden proton i jeden elektron - jest to jedyny w przyrodzie przypadek atomu nie zawierającego neutronów.

Niebo – część atmosfery lub przestrzeni kosmicznej widzianej z powierzchni dowolnego obiektu astronomicznego. Czasami niebo definiowane jest również jako gęsta powłoka atmosferyczna planety. Jako pojęcie astronomiczne niebo określane jest mianem sfery niebieskiej. Jest to umowne sklepienie, na którym Słońce, Księżyc, planety i gwiazdy przemieszczają się. Sfera niebieska podzielona jest na obszary zwane konstelacjami.

Nowa - gwiazda zmienna, wybuchowa, której jasność nagle wzrasta w czasie godzin lub dni o 10 do 15 wielkości gwiazdowych. Nazwa tej gwiazdy pochodzi stąd, że z gwiazdy niewidocznej gołym okiem w ciągu krótkiego odcinka czasu staje się gwiazdą łatwo dostrzegalną. Pierwszą gwiazdę nową zaobserwował Hipparch w gwiazdozbiorze Skorpiona. Wzrost jasności gwiazdy spowodowany jest zwiększeniem rozmiarów i powierzchni święcącej gwiazdy. Gwiazda w trakcie wybuchu odrzuca niewielką część swojej zewnętrznej atmosfery, dzięki czemu cykl może się powtarzać. Gdy gwiazda osiągnie maksimum jasności zaczyna powoli wracać do pierwotnej jasności, przy czym szybkość spadku blasku jest mniej więcej proporcjonalna do maksymalnej jasności absolutnej gwiazdy. Częste są również wahania blasku w trakcie powrotu gwiazdy do normalnej jasności.

Nów - faza Księżyca, podczas której znajduje się on w koniunkcji ze Słońcem.

Nutacja - zjawisko polegające na drganiu osi obrotu ciała poddanego precesji. Nutacja pojawia się, gdy wirująca bryła nie ma osi symetrii, nie wiruje wokół osi symetrii bądź moment sił działających na bryłę (względem punktu zamocowania) nie jest równy zeru. Drgania nutacyjne występują np. w żyroskopach. Poddana jest im również oś Ziemi. Nutację naszej planety odkrył w 1728 roku angielski astronom James Bradley, którego to zjawiska nie wyjaśniono przez kolejnych 20 lat. Wywoływana jest głównie przez działanie Księżyca. Ponieważ dynamika planet jest bardzo dobrze znana, nutacja obliczana jest w sekundach łuku na przestrzeni wielu dekad. Wartości nutacji są przeważnie dzielone na składowe równoległe oraz prostopadłe do ekliptyki. Składowa zgodna z płaszczyzną ekliptyki (równoległa do płaszczyzny) nazywana jest nutacją na długości, a prostopadła znana jest jako nachylenie nutacji. Systemy o współrzędnych astronomicznych bazują na pojęciach równik oraz równonoc, oznaczających wielki okrąg zakreślany na niebie przez równik Ziemi, oraz linię, równonocy wiosennej przecinającą ten okrąg i określającą początkowy punkt przy obliczaniu rektascensji. Na elementy te wpływa zarówno precesja równonocy, jak i nutacja, więc zależą od teoretycznych podstaw odnoszących się do precesji i nutacji, a także od daty odniesienia względem systemu astronomicznego. Mówiąc prościej, wartości nutacji (oraz precesji) są ważne dla obliczania pozornych pozycji obiektów astronomicznych podczas obserwacji prowadzonych z powierzchni Ziemi.

 

 

powrót do słownika