Magnetar - szybko obracająca się, zwarta gwiazda neutronowa lub kwarkowa z bardzo silnym polem magnetycznym, emitująca promieniowanie gamma oraz rentgenowskie. Gwiazdy neutronowe posiadają silne pola magnetyczne o indukcji sięgającej od 102 do 1011 T. Okres obrotu magnetara może być krótszy niż 10 s. Duża prędkość obrotowa tych gwiazd połączona z tak silnym polem magnetycznym prowadzi do powstawania na powierzchni gwiazdy relatywistycznych cząstek elementarnych i promieniowania elektromagnetycznego. W magnetarach dominującym czynnikiem dla ciśnienia i gęstości energii jest ciśnienie magnetyczne. Pierwszy raz teoria przewidująca istnienie magnetarów została sformułowana przez Roberta Duncana i Christophera Thompsona w roku 1992. Obecnie znanych jest zaledwie 11 magnetarów wśród ponad 1500 gwiazd neutronowych.

Magnetometr - to są przyrząd naukowy stosowany na statkach kosmicznych do wykrywania i badania pól magnetycznych planet i innych ciał niebieskich.

Magnetosfera - to przestrzeń wokół planety, w której tory naładowanych cząstek wiatru słonecznego ulegają odchyleniu w jej polu magnetycznym i poruszają się wzdłuż linii tego pola. Powierzchnię graniczną magnetosfery nazywamy magnetopauzą.

Magnitudo (wielkość gwiazdowa, mag) - miara absolutnej i obserwowanej wielkości gwiazdowej oparta na wprowadzonym w przez Klaudiusza Ptolemeusza (II w. n.e.) podziale gwiazd widocznych gołym okiem na 6 grup jasności. Ponieważ gwiazdy pierwszej wielkości są w skali Ptolemeusza w przybliżeniu 100 razy jaśniejsze od gwiazd szóstej wielkości, różnicy o 1 magnitudo odpowiada stosunek jasności 2,512.

Masa - jest miarą oporu, jaki stawia ciało, gdy próbujemy zmienić jego ruch, lub miarą ilości materii zawartej w danym ciele. Jest ona często mylona z ciężarem, czyli siłą, działającą na ciało w polu grawitacyjnym.

Masa Słońca - wynosi 1989 bilionów bilionów (kwadrylionów) ton, używana jest jako jednostka dla wyrażania mas innych gwiazd i galaktyk.

Materia meteorytowa (meteoroidy) - to odłamki skalne lub drobiny pyłu, poruszające się w przestrzeni międzyplanetarnej. Gdy taki odłamek wejdzie w atmosferę ziemską, rozżarza się; pozostawiając krótką, jaskrawą smugę na niebie, zwaną meteorem lub gwiazdą spadającą. Jeśli jakaś część meteoru przetrwa przejście przez atmosferę Ziemi (czy też atmosferę jakiejkolwiek innej planety lub księżyca) i dotrze do jej powierzchni, nazywana jest meteorytem.

Mgławica - to obłok gazu i pyłu międzygwiazdowego lub bardzo rozległa otoczka gwiazdy (dawniej również tak nazywano galaktyki). W przestrzeni kosmicznej liczne są niewidoczne obłoki gazu możliwe do wykrycia tylko dzięki analizie ich widma w niewidzialnych dla oka zakresach. Ośrodek międzygwiazdowy gromadzi się w spiralnych ramionach galaktyk i jest w ciągłym ruchu. Jego tworzywo stanowią w 99% wodór i hel, zaś reszta to inne gazy oraz pył. Do mgławic należą także obłoki molekularne składające się głównie z wodoru dwuatomowego i tlenku węgla. Mają one temperaturę ok. 10K. Miejscami zbijają się w gęste skupiska będąc kolebką nowych gwiazd. Rozmiary, temperatura i skład molekularny obłoku determinują rozmiary i przebieg życia rodzących się gwiazd (np. mgławica Oriona).

Mgławica Boka - patrz Globula Boka

Mgławica ciemna - rodzaj mgławicy, na niebie wyglądają jak obszary pozbawione gwiazd, gdyż na drodze gwiazda - Ziemia znajduje się pochłaniająca światło mgławica ciemna. Mgławice ciemne są wielkimi chmurami gazu i pyłu o niskiej temperaturze. Zawierają większość masy środowiska międzygwiezdnego. Niektóre mają rozmiar około 150 lat świetlnych, gęstość od 100 do 300 molekuł w cm3 a temperaturę między 7 a 15 K. Mgławica zawiera gaz i pył oraz gwiazdy. Chmura posiada również swoje wewnętrzne pole magnetyczne. W mgławicach tych następują procesy formowania się gwiazd w początkowym stadium. W mgławicach tych nie może istnieć wiele gwiazd o dużej jasności, gdyż promieniowanie wysyłane przez gwiazdy rozgrzałoby oraz rozproszyłoby pył i gaz. Jasne gwiazdy znajdujące się blisko powierzchni ciemnej mgławicy rozświetliłyby pył i gaz. Dane o strukturze ciemnych galaktyk uzyskuje się poprzez obserwację ich w zakresie mikrofal i promieniowania radiowego, które przenikają przez pył i chłodny gaz.

Mgławica emisyjna - jest wielką chmurą (często o średnicy kilkuset lat świetlnych) świecącego gazu i plazmy. Mgławicami emisyjnymi mogą być obszary H II, gdzie duże ilości promieniowania ultrafioletowego emitują młode, gorące, niebieskie gwiazdy; oraz mgławice planetarne, gdzie umierająca gwiazda odrzuciwszy swoje zewnętrzne warstwy, odsłoniła jonizujące gaz jądro. Obserwacje mgławic emisyjnych, występujących licznie poza Drogą Mleczną, są niezwykle istotne. Pozwalają między innymi określać odległości do sąsiednich galaktyk, oraz ich skład chemiczny. Mgławice emisyjne często zawierają ciemniejsze obszary, czyniąc z nich obiekty bardzo ciekawe wizualnie. Przykładem jest Mgławica Ameryka Północna, w której kombinacja obszarów jasnych i ciemnych przypomina kontynent. Bywają też mgławice zbudowane zarówno z regionów emisyjnych, jak i refleksyjnych (również ciemnych). Takim obiektem jest np. Mgławica Trójlistna Koniczyna.

Mgławica planetarna - obłok gazu i pyłu powstałego z zewnętrznych warstw umierającej gwiazdy. W centrum takiego obiektu często można dostrzec białego karła, w którego zamieniła się gwiazda po odrzuceniu swoich zewnętrznych warstw.

Mgławica refleksyjna - to typ mgławicy, w której obłoki pyłu odbijają światło od pobliskiej gwiazdy lub gwiazd. Pobliska gwiazda lub gwiazdy nie są wystarczające do wywołania jonizacji gazu w mgławicy, jak to ma miejsce w mgławicach emisyjnych, ale są wystarczająco jasne, aby dać wystarczające rozproszenie, które uwidacznia pył. Stąd widma częstotliwości wykazywane przez mgławice refleksyjne jest podobne do gwiazd, które je oświetlają. Pośród mikroskopowych cząsteczek odpowiedzialnych za rozproszenie znajdują się związki węgla (np. diamentowy kurz) oraz składniki innych pierwiastków, a w szczególności żelaza i niklu. Te dwa ostatnie są często ustawione zgodnie z galaktycznym polem magnetycznym i powodują lekką polaryzację rozpraszanego światła (Kaler, 1998). Rozróżnienie pomiędzy tymi dwiema rodzajami mgławic zostało dokonane przez Edwina Hubble'a w 1922 roku. Mgławice refleksyjne są miejscem, gdzie powstają gwiazdy.


Międzygwiazdowy - termin ten odnosi się do każdego zjawiska czy też postaci materii lub energii, występujących w przestrzeni pomiędzy gwiazdami. Większość materii międzygwiazdowej stanowi gazowy wodór, jakkolwiek występują w niej również pewne ilości drobin pyłowych. W naszej Galaktyce - Drodze Mlecznej - materia zawarta w przestrzeni międzygwiazdowej stanowi około 10% masy gwiazd.

Mikrofale - stanowią jedną z postaci promieniowania elektromagnetycznego - energii, która może rozchodzić się w przestrzeni w postaci fal Mają one długość od 1 mm do 300 mm i emitowane są przez ciała niebieskie wszystkich typów. Mikrofale o długości poniżej 3 mm są silnie pochłaniane przez atmosferę ziemską.

Mikrofalowe promieniowanie tła - promieniowanie elektromagnetyczne o widmie termicznym i temperaturze 2,7°K, które dochodzi do nas ze wszystkich stron Wszechświata. Zdaniem uczonych stanowi ono pozostałość promieniowania powstałego przy Wielkim Wybuchu.

Mikrograwitacja - gdy w statku kosmicznym znajdującym się poza atmosferą Ziemi zostaną wyłączone silniki, zarówno astronauci, jak i statek zaczną wspólnie opadać na Ziemię. Na pokładzie wytworzy się wówczas mikrograwitacja, tj. stan prawie całkowitego zaniku ciężaru. Ciężar nie zaniknie zupełnie tylko ze względu na słabe pole grawitacyjne, powstałe w wyniku nierównomiernego rozkładu masy na pokładzie statku

Montaż - to konstrukcja, na której spoczywa teleskop, pozwalającą skierować go w odpowiedni punkt na sferze niebieskiej. Istnieją dwa główne rodzaje montażu - azymutalny i równikowy (paralaktyczny). W montażu azymutalnym teleskop obraca się wokół osi poziomej i pionowej; w montażu równikowym jedna oś przebiega równolegle, a druga prostopadle do osi ziemskiej.

Morze księżycowe - to nizinna równina na Księżycu, która widziana z Ziemi ma ciemniejszą barwę. Kiedyś astronomowie sądzili, że są to naprawdę morza podobne do ziemskich. Obecnie wiadomo, że powstały one około 4 miliardów lat temu, gdy po wypełnieniu olbrzymich kraterów uderzeniowych lawa z erupcji wulkanicznych uległa zastygnięciu.

powrót do słownika