Hadar (β Cen) – druga co do jasności gwiazda w gwiazdozbiorze Centaura (wielkość gwiazdowa: 0,61m). Odległa od Słońca o ok. 525 lat świetlnych. Jej wielkość absolutna wynosi –5,42m). Należy do typu widmowego B1 III . Temperatura jej powierzchni wynosi ok. 10 000K. Jej średnica przekracza 8 mln km, a masa jest 13 razy większa od masy Słońca.

Halo (od greckiego hálos – tarcza słoneczna) – zjawisko optyczne zachodzące w atmosferze ziemskiej obserwowane wokół tarczy słonecznej lub księżycowej. Jest to świetlisty, biały lub zawierający kolory tęczy (wewnątrz czerwony, fioletowy na zewnątrz), pierścień widoczny wokół słońca lub księżyca. Część nieba wewnątrz kręgu jest tak samo ciemna jak na zewnątrz. Zjawisko wywołane jest załamaniem na kryształach lodu i odbiciem wewnątrz kryształów lodu znajdujących się w chmurach pierzastych piętra wysokiego (cirrostratus) lub we mgle lodowej.

Halo ciemnej materii – o nieznanej budowie, zawierające większość masy galaktyki. O jego obecności wnioskuje się z widocznego wpływu grawitacyjnego na ruch obrotowy galaktyki.

Halo galaktyczne – sferyczny obszar otaczający dysk galaktyk spiralnych (także Drogi Mlecznej).

Halo gazowe (korona galaktyczna) – zbudowane z wysokozjonizowanego gazu.

Halo gwiazdowe - składające się głównie ze starych gwiazd (I populacji), skupionych w gromady kuliste.


Hamal (α Ari) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Barana (wielkość gwiazdowa: 2,01m). Odległa od Słońca o ok. 66 lat świetlnych.

Hatysa (Jota Orionis, ι Ori) – jedna z jaśniejszych gwiazd w gwiazdozbiorze Oriona (wielkość gwiazdowa: 2,25m). Odległa od Słońca o ok. 1330 lat świetlnych. Arabska nazwa tej gwiazdy Nair Al Saif oznacza jasna część miecza, gdyż znajduje się ona na ostrzu miecza Oriona.

Heliocentryzm (gr. λιος helios – słońce, κέντρον kentron – centrum) – teoria budowy Układu Słonecznego, według której w wersji historycznej Słońce znajduje się w środku Wszechświata, zaś w jego współczesnym wydaniu w centrum Układu Słonecznego jest Słońce, a wszystkie planety, łącznie z Ziemią, je obiegają.

Heliofizyka – dział astrofizyki, którego głównym obiektem badań jest Słońce. Zainteresowaniem heliofizyki cieszy się również wiatr słoneczny aż do granic heliopauzy, zachodzące w nim zjawiska przejściowe i jego oddziaływania z innymi obiektami Układu Słonecznego, m.in. związki pomiędzy zjawiskami zachodzącymi na Słońcu, a tymi które mają miejsce na Ziemi, jak np. stan jonosfery, burze magnetyczne, zorze polarne itp. Początki heliofizyki wiążą się z obserwacjami zaćmień Słońca oraz sporadycznie występujących wielkich grup plam. Współczesna heliofizyka rozpoczęła się wraz z pierwszymi obserwacjami teleskopowymi Galileusza w 1610 roku, jednak istotny jej rozwój rozpoczął się dopiero w XIX wieku. Zastosowanie technik kosmicznych powoduje, że współcześnie heliofizyka jest jednym z najszybciej rozwijających się działów astronomii. W Polsce największy ośrodek heliofizyczny znajduje się we Wrocławiu i jest tworzony przez Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Zakład Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych.

Heliopauza - obszar, w którym ciśnienie wiatru słonecznego jest równoważone przez ciśnienie ośrodka międzygwiezdnego. Wynikiem ruchu Słońca na orbicie wokół środka Galaktyki jest względne przemieszczanie się obszaru zdominowanego przez plazmę słoneczną (heliosfery) względem ośrodka międzygwiezdnego. Powoduje to powstawanie strefy turbulencji oraz drugiej strefy uderzeniowej w miejscu gdzie cząsteczki pochodzące z naszej gwiazdy zderzają się ze strumieniem cząstek emitowanych przez Galaktykę.

Heliosfera – to obszar wokół Słońca, w którym ciśnienie wiatru słonecznego przeważa nad ciśnieniem wiatrów galaktycznych, tworząc "bąbel" wyrzucanej przez Słońce materii w otaczającym ośrodku międzygwiazdowym. Heliosfera zawiera w sobie Słońce, wszystkie planety i większość mniejszych ciał Układu Słonecznego, chociaż hipotetyczny obłok Oorta rozciąga się daleko poza jej granice.

Helioskop (helios - słońce, skopein - oglądać) – przyrząd astronomiczny służący do obserwacji tarczy słonecznej. Jest to ekran umieszczony w odpowiedniej odległości za okularem teleskopu (obserwacja polega na skierowaniu teleskopu na Słońce i rzutowaniu jego obrazu na ekran). Przy prowadzeniu obserwacji pomocny może być heliostat.

Heliostat - zwierciadło celostatu zamontowane tak, że jego kontrolowany ruch pozwala odbijać światło poruszającego się po niebie Słońca stale w tym samym kierunku. Wraz z innymi optycznymi elementami jest podstawowym składnikiem większości teleskopów słonecznych.

Hiady (Dżdżownice) - to gromada otwarta w gwiazdozbiorze Byka, położona 151 lat świetlnych od Ziemi. Zawiera około 300 młodych gwiazd, z których większości nie można dostrzec gołym okiem. Podobnie jak inne gromady otwarte, Hiady zajmują w przestrzeni dość duży obszar o średnicy 80 lat świetlnych. O wspólnej przynależności gwiazd świadczy jednakowy ruch w przestrzeni (ok. 43 km/s, w kierunku punktu położonego na wschód od Betelgezy), wskazujący, że wszystkie powstały z jednej mgławicy 600 do 800 milionów lat temu. Z tego samego miejsca pochodzi też prawdopodobnie gromada Messier 44.

Hoba – największy znany meteoryt pozostający w całości. Jego masę szacuje się na przeszło 60 t. Znajduje się na terenie farmy Hoba West w pobliżu (24 km) miasta Grootfontein w Namibii, czyli tam, gdzie został znaleziony. Ponieważ meteoryt ten jest meteorytem żelaznym, jest równocześnie największym znanym kawałkiem żelaza rodzimego znajdującym się na powierzchni naszej planety.

Horyzont – koło powstałe w wyniku przecięcia sfery niebieskiej na dwie części, wyznaczające granicę pomiędzy przestrzenią widoczną dla obserwacji i zasłoniętą przez Ziemię. Podstawowe typy horyzontu Widok ziemskiego horyzontu z promu kosmicznego Endeavour. Płaszczyzna horyzontu jest zawsze prostopadła do lokalnej osi pionu. Ze względu na odchylenie kształtu Ziemi od kuli, oś pionu nie pokrywa się z osią łączącą środek Ziemi z obserwatorem, z wyjątkiem równika i biegunów ziemskich.

Horyzont cząstek – pojęcie stosowane w kosmologii oznaczające największą odległość, z której cząstki (o masie dodatniej lub zerowej) mogłyby przemieścić się do obserwatora w wieku Wszechświata.

Horyzont zdarzeń − w teorii względności sfera otaczająca czarną dziurę lub tunel czasoprzestrzenny, oddzielająca obserwatora zdarzenia od zdarzeń, o których nie może on nigdy otrzymać żadnych informacji. Innymi słowy, jest to granica w czasoprzestrzeni, po przekroczeniu której prędkość ucieczki dla dowolnego obiektu i fali przekracza prędkość światła. I żaden obiekt, nawet światło emitowane z wnętrza horyzontu, nie jest w stanie opuścić tego obszaru. Wszystko, co przenika przez horyzont zdarzeń od strony obserwatora, znika.

 

 

powrót do słownika