Deklinacja - to jedna ze współrzędnych, stosowanych do określania położenia na sferze niebieskiej. Linie jednakowej deklinacji przebiegają ze wschodu na zachód, odpowiadając szerokości geograficznej na powierzchni Ziemi - na przykład gwiazdy o deklinacji 0° leżą w płaszczyźnie równika ziemskiego.

Deneb (α Cygni, alfa Cygni) - to najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Łabędzia. Jest to błękitny nadolbrzym typu widmowego A2Ia, około 250 000 razy jaśniejszy od Słońca. Temperatura na jego powierzchni wynosi około 8400 K. Deneb należy do najdalej położonych gwiazd widocznych gołym okiem, znajduje się ponad 1400 lat świetlnych od Ziemi. Gdyby Deneb znajdowała się w odległości Syriusza (8,65 lat świetlnych od Ziemi) oświetlałaby Ziemię jak Księżyc w pełni. W ciągu jednego dnia wytwarza ona więcej światła niż Słońce przez 140 lat. Jej średnicę szacuje się na 200 do 300 słonecznych. Gdyby umieścić ją w miejscu Słońca wypełniłaby przestrzeń po orbitę Ziemi. W naszych szerokościach geograficznych Deneb nigdy nie zachodzi. Latem, razem z innymi jasnymi gwiazdami: Wegą i Altair tworzy charakterystyczny tzw. trójkąt letni.

Deneb Kaitos - patrz Difda

Denebola (β Leo) - co do druga jasności gwiazda w gwiazdozbiorze Lwa (wielkość gwiazdowa: 2.14m). Odległa od Słońca o ok. 36 lat świetlnych. Jej wielkość absolutna wynosi 1.92m. Należy do typu widmowego A3 V. Temperatura powierzchni tego karła wynosi ok. 8500 K. Masa tej gwiazdy jest 2.3 razy większa od masy naszej Gwiazdy Dziennej, jej średnica wynosi ok. 2.09 mln km. β Leonis świeci 12 razy mocniej niż nasze Słońce. Od roku 2000 obserwuje się niewielkie zmiany jasności tej gwiazdy, które jednak nie przekraczają kilku dziesiątych części magnitudo. Zmiany jasności spowodowane są wyrzucaniem sporych ilości jasno świecącego gazu z obszarów równikowych gwiazdy. Przypuszcza się, że wokół Dschuby krąży druga gwiazda, tworząc układ podwójny. Drugi składnik tego układu krąży wokół Dschuby po bardzo wydłużonej orbicie w czasie 10,6 lat. Takie bliskie przejście powoduje wyrywanie ogromnych ilości materii z gwiazdy centralnej w wyniku oddziaływania grawitacyjnego mniejszego składnika.

Deuter - jest jedną z postaci wodoru, nazywaną też ciężkim wodorem. W odróżnieniu od zwykłego wodoru, oprócz protonu zawiera w swym jądrze neutron. Gdy jądra deuteru ulegają połączeniu w jądra helu, zostaje wyzwolona olbrzymia energia - przewyższająca ponad 3 miliony razy energię powstającą przy spalaniu tej samej ilości węgla.

Difda (β Cet) - najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wieloryba (wielkość gwiazdowa: 2.04m). Odległa od Słońca o ok. 96 lat świetlnych. Jej wielkość absolutna wynosi –0.30m. Należy do typu widmowego K0 III. Temperatura powierzchni tego pomarańczowego olbrzyma wynosi ok. 5400 K. Masa Deneb Kaitos jest 3 razy większa od masy Słońca, jej średnica wynosi ok. 24 mln km. Gwiazda ta świeci 145 razy mocniej niż nasza Gwiazda Dzienna, jeden obrót wokół własnej osi wykonuje w ciągu 170 dni.

Długość fali - to odległość między kolejnymi szczytami (lub którymikolwiek innymi odpowiadającymi sobie punktami) tej fali. Odległość między kolejnymi szczytami fali świetlnej określa barwę światła (gdy jest ona większa, światło staje się bardziej czerwone; gdy mniejsza - bardziej niebieskie).

Doba gwiazdowa - planety (lub innego obracającego się ciała niebieskiego) to okres czasu, jaki zajmuje jej jeden obrót wokół osi, mierzony względem jakiejś odległej gwiazdy. Stanowi ona rzeczywisty czas obrotu danego ciała.

Doba słoneczna - dla planety lub innego ciała Układu Słonecznego to przedział czasu pomiędzy dwoma kolejnymi wschodami Słońca. Różni się ona od doby gwiazdowej danej planety (czasu jednego obrotu względem odległych gwiazd), gdyż z każdym obrotem planeta przesuwa się o pewną odległość po orbicie wokół Słońca.

Droga Mleczna – galaktyka spiralna z poprzeczką, w której znajduje się m.in. nasz Układ Słoneczny. Droga Mleczna inaczej nazywana jest Galaktyką (lub Naszą Galaktyką, dla podkreślenia faktu, że się w niej znajdujemy). Zawiera od 200 (wg starszych szacunków) do 400 miliardów (wg nowszych szacunków) gwiazd i ma średnicę około 100 000 lat świetlnych.

Dschuba (δ Sco) - jedna z jaśniejszych gwiazd w gwiazdozbiorze Skorpiona (wielkość gwiazdowa: 2.29m). Odległa od Słońca o ok. 400 lat świetlnych. Jej wielkość absolutna wynosi -3.16m. Należy do typu widmowego B0 IV. Temperatura powierzchni tego podolbrzyma wynosi ok. 30000 K. Średnica Dschuby to 6.95 mln km, a jasność jej przewyższa 14000 jasność Słońca. Jest gwiazdą bardzo szybko obracającą się wokół swej osi.

Dubhe (α Ursae Majoris) - druga, pod względem jasności, gwiazda konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. Wchodzi w skład Wielkiego Wozu i jest wysuniętą na północ z dwóch gwiazd wskazujących na niebie położenie Gwiazdy Polarnej. Jest gwiazdą potrójną: Dubhe B to gwiazda ciągu głównego o jasności 4,73m i masie 1,7 masy Słońca, natomiast Dubhe C to obiekt typu widmowego F8, siódmej wielkości gwiazdowej, sam posiadający słabszego towarzysza.

Dysk akrecyjny - struktura tworząca się z drobnego materiału znajdującego się w ruchu orbitalnym wokół centralnego ciała którym mogą być: młoda gwiazda, protogwiazda, biały karzeł, gwiazda neutronowa lub czarna dziura. Niejednorodność dysku powoduje jego niestabilność, prowadzącą do ciągłej redystrybucji momentu obrotowego i spiralnego opadania materii w kierunku ciała centralnego. Energia grawitacyjna, która jest wydzielana w trakcie zapadania się dysku zostaje przekształcona w energię cieplną i wypromieniowana w postaci fal elektromagnetycznych. W zależności od obiektu, wokół którego tworzy się dysk akrecyjny różna jest ilość emitowanej energii i zakres fal, w którym zachodzi promieniowanie. Dyski akrecyjne obiektów młodych - protogwiazd - promieniują w podczerwieni podczas gdy dyski akrecyjne wokół starych, masywnych obiektów takich jak gwiazdy neutronowe i czarne dziury - w paśmie rentgenowskim.

 

powrót do słownika