Baade Walter (ur. 24 III 1893, Schröttinghausen [Westfalia], zm. 25 VI 1960, Getynga) -  astrofizyk amer., pochodzenia niemieckiego; prowadził badania galaktyk i gwiazd zmiennych; 1944 odkrył zjawisko i wprowadził pojęcie populacji gwiazd; 1952 zrewidował skalę odległości galaktyk i wykazał, że odległości galaktyk są przynajmniej dwukrotnie większe od przyjmowanych dotychczas; stwierdził, że jasne gwiazdy obserwowane 1572 przez Tycho Brahego i 1604 przez Johanna Keplera były supernowymi i znalazł mgławice będące ich pozostałościami.

 

Babbar - w mitologii sumeryjskiej Szamasz.

 

Babcock Horace Welcome (ur. 13 IX 1912, Pasadena [stan Kalifornia], zm. 29 VIII 2003, Santa Barbara) - astrofizyk amerykański; członek Narodowej Akademii Nauk w Waszyngtonie, dyrektor Mount Wilson Observatories i Mount Palomar Observatories; jako pierwszy dokonał pomiaru pola magnetycznego gwiazdy za pomocą skonstruowanego przez siebie analizatora; wraz z ojcem, Haroldem Delosem, skonstruował magnetograf słoneczny oraz spektrografy dla teleskopu na Mount Palomar; opublikował na podstawie własnych obserwacji katalog gwiazd mających pole magnetyczne.

 

Backlund Johan Oskar (ur. 16 IV 1846, Länghem (Szwecja), zm. 16 VIII 1916, Pułkowo) - astronom rosyjski, pochodzenia szwedzkiego; od 1883 członek Petersburskiej Akademii Nauk; od 1895 dyrekotor obserwatorium astronomicznego w Pułkowie; wyznaczył masę Merkurego, brał udział w pomiarach długości południka na Spitsbergenie.

 

Badania kosmosu - Kosmos badano i bada się na wiele różnych sposobów. Aż do początku XVII wieku właściwie jedynym używanym przyrządem było ludzkie oko, często wspomagane przez najrozmaitsze rodzaje kątomierzy (sekstanty, astrolabia itp.). Wynalezienie teleskopu radykalnie poprawiło sytuację. Już za pomocą najprymitywniejszej lunety Galileusz dokonał niezwykłych odkryć. Przez kolejne stulecia teleskopy stawały się coraz potężniejsze, a ich tzw. zasięg rósł. Można było odkrywać i badać coraz słabsze i dalsze obiekty. Kolejny przełom nastąpił, gdy zaczęto przeprowadzać obserwacje w innych niż optyczny zakresach widma promieniowania elektromagnetycznego. W 1932 odkryto promieniowanie radiowe Drogi Mlecznej, zaś po II wojnie światowej skonstruowano wiele coraz większych radioteleskopów. Na przełomie lat 50 i 60-tych XX wieku zaczęto umieszczać w kosmosie detektory promieniowania: gamma, rentgenowskiego, ultrafioletowego, podczerwonego i korpuskularnego. Promieniowanie to nie dociera do powierzchni Ziemi, gdyż jest pochłaniane przez atmosferę. Obecnie wysyła się sondy w kierunku Księżyca, planet i innych ciał Układu Słonecznego. Niemalże co miesiąc pojawia się nowe urządzenie, służące do badania kosmosu.

 

Bailly Jean Sylvain (ur. 15 IX 1736, Paryż, zm. 12 XI 1793, tamże) - astronom i historyk nauki, polityk okresu rewolucji francuskiej 1789–99; od 1783 członek Akademii Francuskiej; 1789 przewodniczący Konstytuanty; jako mer Paryża wydał rozkaz, w wyniku którego 17 VII 1791 dokonano masakry uczestników demonstracji republikańskiej na Polach Marsowych; autor pamiętników Mémoires d’un tremoin oculaire de la Révolution (1804) i dzieł naukowych: Histoire de l’astronomie ancienne (1775), Histoire de l’astronomie (1778–1783) i Histoire de l’astronomie indienne et orientale (1787); ścięty gilotyną.

 

Baily Francis (ur. 28 IV 1774, Newbury, zm. 30 VIII 1844, Londyn) - astronom brytyjski; współzałożyciel i wieloletni prezes Londyńskiego Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego; wydał zrewidowane przez siebie katalogi gwiazd (m.in.: Klaudiusza Ptolemeusza, Tycho Brahego, Heweliusza, Halleya) oraz nowy katalog 1000 gwiazd; podczas zaćmienia Słońca w roku 1836 po raz pierwszy opisał pojawianie się oddzielnych świecących punktów na granicy tarczy Księżyca na początku i końcu całkowitego zaćmienia (tzw. perły Baily’ego).

 

Bajkonur - kazachskie Bajkongyr, Bajķoņyr, rosyjskie Bajkonur, dawniej Lenińsk, miasto w Kazachstanie, w obwodzie kyzyłordyńskim, na skraju pustyni Arał Mangy Karakumy. Założone 1955 niedaleko miejscowości Tjuratam. Główny ośrodek startowy radzieckich statków kosmicznych i rakiet; obejmuje zespół systemów startowych oraz obiektów pomocniczych rozmieszczonych na łącznym obszarze ok. 3000 km2; 4 października 1957 roku został wystrzelony z Bajkonuru pierwszy w historii sztuczny satelita Ziemi — Sputnik 1, a 12 kwietnia 1961 wystartował pierwszy załogowy statek kosmiczny Wostok 1 pilotowany przez Jurija Gagarina; Bajkonur był miejscem startu wszystkich radzieckich załogowych statków i próbników kosmicznych oraz licznych sztucznych satelitów Ziemi. Wydzierżawiony Rosji na 20 lat (na mocy układu z 28 III 1994 roku).

 

Banach - planetoida pasa głównego o numerze katalogowym 16856; odkryta w roku 1997 przez P.G. Comba; nazwana na cześć Stefana Banacha.

 

Banachiewicz Tadeusz (ur. 13 II 1882, Warszawa, zm. 17 XI 1954, Kraków) - astronom, geodeta i matematyk. 1919–54 profesor i dyrektor obserwatorium astronomicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego; od 1922 członek PAU; od 1952 członek PAN; założyciel (1925) i redaktor naczelny „Acta Astronomica”; autor ponad 230 prac z zakresu mechaniki nieba, astronomii sferycznej i geodezji; 1910–15 wykonał długą serię pomiarów libracji Księżyca; obserwował gwiazdy zmienne, przeprowadził pomiary położeń komet i planetoid; 1925 stworzył teorię krakowianów; opracował i zastosował metodę chronokinematograficzną do obserwacji zaćmień Słońca; w obserwatorium astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego zorganizował systematyczne obserwacje gwiazd zaćmieniowych.

 

Banachiewicza - planetoida pasa głównego o numerze katalogowym 1286; odkryta w 1933 roku przez S. Arenda, nazwana na cześć Tadeusza Banachiewicza.

 

Baran - znak Zodiaku; wejściu Słońca w znak Barana towarzyszy zrównanie dnia z nocą; tego dnia Słońce jest w punkcie Barana, który obecnie w wyniku precesji osi ziemskiej znajduje się w gwiazdozbiorze Ryb.

 

Baran - w języku łacińskim Aries, gwiazdozbiór nieba północnego; Obszar gwiazdozbioru: 441 stopni kwadratowych. Główne gwiazdy: Hamal, Sheratan. W Polsce widoczny jesienią i zimą; najjaśniejsza gwiazda to Hamal.

 

Baranowski Jan (ur. 26 XII 1800, Sławkowo, zm. 9 XI 1879, Lublin) - astronom; 1848–69 dyrektor obserwatorium astronomicznego w Warszawie, 1862–69 profesor Szkoły Głównej; 1845 brał udział w zorganizowanych przez Struvego pomiarach różnicy współrzędnych geograficznych Pułkowa i Warszawy. W roku 1854 opublikował pierwszy polski przekład dzieła Mikołaja Kopernika "De revolutionibus orbium coelestium".

 

Bariony - [gr. báros ‘ciężar’, iōn ‘idący’], cząstki (cząstki elementarne) o spinie połówkowym (fermiony) zdolne do oddziaływań silnych; oddziałują także elektromagnetycznie i słabo; należą (obok mezonów) do hadronów; w skład barionów wchodzą 3 kwarki oraz morze gluonów i par kwark–antykwark; do barionów należą m.in. proton i neutron;

 

Barionowa liczba - liczba kwantowa definiowana jako różnica między liczbą barionów i liczbą antybarionów w danym układzie fizycznym (liczba barionowa każdego barionu jest równa +1, antybarionu –1, fotonu, leptonów, mezonów 0; kwarkom przypisuje się ułamkowe liczby barionowe); liczba barionowa dowolnego układu odosobnionego jest wielkością stałą i nie zmienia się w procesach np. powstawania lub rozpadu barionów (tzw. zasada zachowania liczby barionowej).

 

Barnard Edward Emerson (ur. 16 XII 1857, Nashville, zm. 6 II 1923, Williams Bay, stan Wisconsin) - astronom amerykański; pracownik Yerkes Observatory w Williams Bay (Wisconsin); w roku 1889 wykonał pierwszą fotografię Drogi Mlecznej, w 1892 roku odkrył piąty księżyc Jowisza, w roku 1916 — gwiazdę o największym ruchu własnym (obecnie nazywaną "Gwiazdą Barnarda"; odkrył i skatalogował 182 mgławice ciemne.

 

Barokamera - termin medyczny (gr.-łac.), komora niskich ciśnień.

 

Barometryczny efekt, efekt wysokości - zjawisko występowania różnego natężenia promieniowania kosmicznego na różnych wysokościach.

 

Barwa nieba - błękitne zabarwienie nieba spowodowane selektywnym rozpraszaniem światła w atmosferze ziemskiej - najsilniej jest rozpraszane światło fioletowe i niebieskie. Dla obserwatora znajdującego się poza atmosferą niebo jest czarne.

 

Barwy gwiazd:

Czy gwiazdy są kolorowe?
Czy to zróżnicowanie barwne jest większe pośród gwiazd jasnych czy słabych?

 

Pytanie było prawie retoryczne. Każdy, nawet mimowolnie zauważył, że gwiazdy są barwne. Do spostrzeżenia tego wystarczy kilkanaście sekund. Szczególnie barwne są gwiazdy jasne. Ich kolory są różne. Od gwiazd czerwonych poprzez pomarańczowe, żółte, białe, na niebiesko-białych i niebieskich kończąc. Różne kolory gwiazd są przejawem różnych temperatur ich zewnętrznych warstw. Poprzez analogię do barw różnych gorących substancji na Ziemi możnaby zaryzykować stwierdzenie, że gwiazdy czerwone są chłodniejsze niż białe, a te z kolei są chłodniejsze niż niebieskobiałe. Tak jest rzeczywiście. Można by ryzykować dalej, opierając się wciąż na tej analogii i przypisać gwiazdom temperatury takie, jakie mają ziemskie gorące substancje o tej samej barwie. To byłby już duży błąd, którego źródłem byłoby nasze uproszczone mniemanie, że barwa zależy tyko od temperatury substancji. Czynników wpływających na ostateczną barwę jest więcej. Postępując subtelniej, można jednak porównywać światło wyświecane przez gorące substancje w laboratorium i światło odbierane od gwiazd. Z porównań takich wynika, że temperatury powierzchniowe gwiazd o różnych barwach wynoszą w przybliżeniu:

 

 • gwiazdy czerwone  - 3000 K,

 • gwiazdy pomarańczowe - 4000 K,

 • gwiazdy żółtobiałe - 5500 K,

 • gwiazdy niebiesko-białe - 6600 K.

 

Dla temperatur większych niż 8000 K barwa jest niebieska.

 

Czy to zróżnicowanie barwne jest większe pośród gwiazd jasnych, czy słabych?

 

Słabe co do jasności gwiazdy są tak samo kolorowe jak gwiazdy jasne. To, że wydają się nam raczej bezbarwne — szare, spowodowane jest wyłącznie własnościami naszego oka, a dokładniej własnościami nerwowych zakończeń w siatkówce oka. Możemy się o tym przekonać patrząc na słabe gwiazdy przez lunetę. Nabierają one wówczas barw właściwych gwiazdom. [A.B]

 

Barwy nadwyżka - termin astronomiczny oznaczający tzw. wskaźnik barwy.

 

Bateria słoneczna lub bateria fotoelektryczna - układ wielu ogniw fotoelektrycznych, połączonych w celu zwiększenia siły elektromotorycznej; element generatorów fotowoltaicznych.

 

Battani, Al-, Abu Abd Allah Muhammad (w języku łacińskim znany jako Albategnius, Al- Battānī, ur. ok. 854, zm. 929) - arabski astronom i matematyk; rozwinął teorię i zastosowanie funkcji trygonometrycznych, wyznaczył stałą precesji i nachylenie płaszczyzny ekliptyki do płaszczyzny równika, ułożył tablice astronomiczne i katalog gwiazd stałych dla roku 880–881.

 

Bayer Johann - (ur. 1572, Rain, Bawaria, zm. 7 III 1625, Augsburg) - astronom niemiecki; opublikował atlas nieba, w którym wprowadził stosowane do dziś oznaczenia najjaśniejszych gwiazd w każdym gwiazdozbiorze kolejnymi małymi literami alfabetu greckiego, np. α Lyrae (Wega), β Persei (Algol).

 

BD - Bonner Durchmusterung, katalog gwiazdowy; opublikowany 1859–62 przez F.W. Argelandera, następnie poszerzony; zawiera opisy 458 tysięcy gwiazd.

 

Becquerel Alexandre Edmond (ur. 24 III 1820, Paryż, zm. 11 V 1891, tamże) - syn Antoine’a Cezara, ojciec Antoine’a Henriego, fizyk francuski; od 1852 profesor Wyższej Szkoły Sztuk i Rzemiosł, od 1878 - w Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu; badał procesy fotograficzne, m.in.  w roku 1840 odkrył zjawisko wzmacniania obrazu utajonego przez dodatkowe naświetlanie światłem (czerwonym) nie działającym na emulsję nie naświetloną (tzw. zjawisko Becquerela); w 1866 roku dokonał pierwszych pomiarów temperatury za pomocą ogniwa termoelektrycznego.

 

Beda Czcigodny, Venerabilis, święty (ur. ok. 673, Wearmouth koło Durham, zm. 735, Jarrow) - anglosaski uczony i kronikarz, benedyktyn; Doktor Kościoła; od IX w. uznawany za świętego; doktor Kościoła; od IX wieku uznawany za świętego; autor dzieł gramatyczno-retorycznych oraz geograficzno-przyrodniczych; przyjmując kosmografię Klaudiusza Ptolemeusza opowiadał się zarazem za poglądem o kulistym kształcie Ziemi; pierwszy stosował podwójną chronologię, w której oprócz stworzenia świata drugą datą wyjściową były narodziny Jezusa Chrystusa; jako autor historii Kościoła angielskiego (Historia ecclesiastica gentis Anglorum) i inych pism historycznych jest uważany za ojca historiografii angielskiej; metoda stosowana przez Bedę Czcigodnego w komentarzach do Pisma Świętego (korzystanie z tekstów patrystycznych, krótki komentarz, obszerne objaśnienia moralne i alegoryczne) była do XX wieku podstawą biblijnej egzegezy katolickiej; pozostawił także homilie, listy i poezje.

 

Beer Wilhelm (ur. 1797, Berlin, zm. 27 III 1850, tamże) - niemiecki astronom amator; na podstawie wieloletnich obserwacji opracował i wydał w roku 1830 (wspólnie z J.H. Mädlerem) pierwszą mapę Marsa oraz 1834–36 dokładną mapę Księżyca.

 

Behaim Martin lub Martin Bohemus (ur. 6 X 1459, Norymberga, zm. 29 VII 1507, Lizbona) - geograf i kosmograf; uczeń J. Regiomontanusa; 1484–86 uczestniczył w portugalskiej wyprawie wzdłuż zachodnich wybrzeży Afryki; 1492 wykonał globus ziemski, który ilustruje ówczesny stan wiedzy geograficznej przed odkryciem Ameryki.

 

Bekker Mieczysław Gregory (ur. 25 V 1905, Strzyżew, zm. 8 I 1989, Kalifornia USA) - amerykanski inżynier mechanik i konstruktor, pochodzenia polskiego; profesor Stevens Institute of Technology w Hoboken i University of Michigan w Ann Arbor; od 1961 dyrektor Instytutu Badań przy koncernie General Motors w Santa Barbara; twórca koncepcji i jeden z konstruktorów pojazdu księżycowego "Rover" służącego astronautom w wyprawach Apollo 15, 16 i 17.

 

Belenos - w mitologii celtyckiej solarny bóg galijski; w czasach rzymskich utożsamiany z Apollinem; uważany także za boga gorących źródeł leczniczych; ku jego czci obchodzono w Irlandii święto Beltaine; w 2. połowie IV wieku istniała jeszcze świątynia Belenosa w Burdigali (obecnie Bordeaux w południowej Francji); główne bóstwo w Noricum i Akwilei; inskrypcje z jego imieniem występują we wschodnich Alpach, Włoszech i południowej Francji.

 

Belinda - księżyc Urana; dziewiąty, licząc wg rosnącej odległości od planety.

 

Berenika II - (ur. ok. 258 p.n.e., zm. ok. 220 p.n.e.) - żona i współregentka Ptolemeusza II Euregesta, króla Egiptu około roku 247–222; zamordowana wkrótce po śmierci męża; czczono ją jako patronkę wonnych olejów; wg legendy jej warkocz, złożony w ofierze Afrodycie, został przeniesiony między gwiazdy - gwiazdozbiór „Warkocz Bereniki”.

 

Berstery - w astronomii termin oznaczający burstery.

 

Berylowce - pierwiastki chemiczne stanowiące drugą grupę układu okresowego pierwiastków: beryl (Be), magnez (Mg), wapń (Ca), stront (Sr), bar (Ba) i rad (Ra); wykazują charakter silnie elektrododatni (prócz berylu); chemicznie aktywne lub bardzo aktywne; łatwo utleniają się, rozkładają wodę (oprócz berylu, magnez dopiero po ogrzaniu powyżej 70°C); wodorotlenki berylowców są mocnymi zasadami; w związkach występują na II stopniu utlenienia; lotne sole Ca, Sr i Ba barwią charakterystycznie płomień; występują w przyrodzie tylko w stanie związanym. Dawniej zwane metalami ziem alkalicznych.

 

Bessel Friedrich Wilhelm (ur. 22 VII 1784, Minden, zm. 17 III 1846, Królewiec) - niemiecki astronom i matematyk; 1810–46 profesor Uniwersytetu w Królewcu, gdzie założył obserwatorium astronomiczne i był jego dyrektorem; 1804 obliczył orbitę komety Halleya; w latach 1806 – 1810 na podstawie obserwacji J. Bradleya wyznaczył stałe refrakcji, precesji i nutacji; opracował teorię błędów instrumentów astronomicznych, zastosował heliometr do wyznaczania paralaks gwiazd; wyznaczył masy planet, elementy orbit księżyców Saturna oraz w latach 1831 – 1841 - elementy elipsoidy ziemskiej. Na podstawie okresowych nieprawidłowości w ruchu Syriusza i Procjona przewidział istnienie satelitów tych gwiazd (zostały one odkryte w roku 1862 i 1896). Wprowadził oraz zastosował w dziedzinie mechaniki nieba funkcje nazwane funkcjami Bessela.

 

Biały karzeł - to niewielki (rzędu rozmiarów Ziemi) obiekt astronomiczny wysyłający białe światło. Powstaje po "śmierci" mało lub średnio masywnej gwiazdy (poniżej 1,4 masy Słońca), której jądro nie osiągnęło temperatury wystarczającej do zapłonu węgla w reakcjach syntezy termojądrowej.

 

Biegun - punkt przebicia sfery niebieskiej przez oś jej pozornego obrotu (zwaną też osią świata), która jest równoległa do osi rotacji ciała niebieskiego, z którego obserwowana jest sfera niebieska. Bieguny sfery niebieskiej obserwowanej z Ziemi znajdują się okolicach Gwiazdy Polarnej (północny) i w gwiazdozbiorze Oktantu (południowy). Powolna zmiana położenia biegunów jest wynikiem precesji (zmiany położenia osi Ziemi).

 

Blazar - kompaktowe, bardzo zmienne źródło energii związane z supermasywną czarną dziurą we wnętrzu galaktyki. Jest jednym z najbardziej dynamicznych zjawisk we Wszechświecie. Blazary reprezentują jeden z typów aktywnych galaktyk (aktywnych jąder galaktycznych - AGN - Active Galactic Nuclei). Wyróżnia się dwa główne typy blazarów. Pierwszy, od którego pochodzi nazwa to obiekty BL Lacertae, drugie to wysoce zmienne kwazary nazywane też kwazary OVV ( Optically Violently Variable. Blazary to obiekty AGN, których relatywistyczna struga (dżet) jest skierowany w kierunku Ziemi. Gwałtowna zmienność tych obiektów oraz kompaktowe rozmiary wynikają z faktu, że spoglądamy na nie wzdłuż dżetu. Jest to także przyczyną powstawania zjawisk nadświetlnych (superluminal) pojawiających się na relatywistycznych falach uderzeniowych. Ogólnie przyjmuje się że kwazary OVV są powiązane z galaktykami będącymi jednocześnie silnymi radioźródłami podczas gdy obiekty BL Lac - z galaktykami nie będącymi źródłem silnego promieniowania radiowego. W obu przypadkach jednak są to duże galaktyki eliptyczne.

 

Błądzenie przypadkowe - to ruch ciała, gdy kierunek kolejnego kroku jest czysto losowy. Tak poruszają się fotony, gdy jako promienie gamma podążają z jądra Słońca na zewnątrz, ulegając w strefie promienistej kolejno pochłanianiu i ponownemu wypromieniowaniu przez cząsteczki gazu. Po 2 milionach lat wydostają się ze Słońca jako promieniowanie podczerwone i widzialne.

 

Błękitny karzeł - to gwiazda ciągu głównego o typie widmowym O. Typowe błękitne karły mają masę rzędu 50 mas Słońca i są od niego dziesiątki tysięcy razy jaśniejsze. Ponieważ są to gwiazdy dość masywne, ich czas życia jest stosunkowo krótki. Występują bardzo rzadko, tylko jedna gwiazda na milion jest błękitnym karłem.

 

Błękitny nadolbrzym (lub niebieski nadolbrzym) - gwiazda o typie widmowym O lub B należąca do I klasy jasności. Błękitne olbrzymy są wyjątkowo gorące i jasne. Temperatura na ich powierzchni wynosi od 20 000 do 50 000 K, co powoduje, że znaczna część energii gwiazdy zostaje wypromieniowana w zakresie ultrafioletu, niewidzialnego dla naszych oczu. Ich masa zwykle zawiera się w przedziale od 10 do 50 mas Słońca, a promień dochodzi do 25 promieni Słońca. Gwiazdy te występują bardzo rzadko i należą do najgorętszych, największych i najjaśniejszych gwiazd we Wszechświecie. Żyją względnie krótko, bo tylko 10 do 50 milionów lat. Najbardziej znanym przykładem błękitnego nadolbrzyma jest Rigel (B8) - najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Oriona, mająca masę 20-krotnie większą od Słońca, ale świecąca 60 000 razy jaśniej.

 

Błękitny olbrzym (lub niebieski olbrzym) - gwiazda o typie widmowym O lub B należąca do III klasy jasności. Błękitne olbrzymy świecą wyjątkowo jasno, osiągając jasność absolutną rzędu -5, -6 lub nawet wyższą. Temperatura na ich powierzchni jest wysoka i wynosi powyżej 20 000 K, co powoduje, że znaczna część energii gwiazdy zostaje wypromieniowana w zakresie ultrafioletu, niewidzialnego dla naszych oczu. Ponieważ są to gwiazdy dość masywne, ich czas życia jest stosunkowo krótki i trwa od kilkudziesięciu do kilkuset milionów lat. Obecne teorie przewidują, że większość z nich zakończy swoje życie jako gwiazdy supernowe. Przykładami takich gwiazd są Hadar (B1III) oraz Bellatrix (B2III).

 

Bolid - wyjątkowo jasny meteor o jasności większej niż jakakolwiek z planet, przekraczającej -4mag. Międzynarodowa Organizacja Meteorytowa podaje dokładniejszą definicję, wg której jest to meteor, którego jasność przekroczyłaby -3mag gdyby obserwowany był w zenicie (w ten sposób uwzględnia odległość między obserwatorem a meteorem obserwowanym na różnej wysokości nad horyzontem).

 

Bozony cechowania - to ogólny termin na określenie czterech typów cząstek, które przenoszą oddziaływania. Dla poszczególnych oddziaływań są to: gluony (silne oddziaływania jądrowe), bozony W± i Z° (słabe oddziaływania jądrowe) i fotony (siły elektromagnetyczne).

 

Brązowe karły - obiekty gwiazdopodobne o masie zbyt małej (poniżej 8% masy Słońca - 80 mas Jowisza), by mogły zachodzić w nich reakcje przemiany wodoru w hel, które są głównym źródłem energii gwiazd ciągu głównego. Od gazowych planet odróżnia je to, że często występują same w przestrzeni. Pierwszego brązowego karła zaobserwowano w 1995 roku. Określa się je czasem mianem niewypałów, nieudanych gwiazd bądź superplanet.

 

 

powrót do słownika