Peg

 

 

Opis nazwy gwiazdozbioru:

 

              Pegaz jest gwiazdozbiorem półkuli północnej, nazwa konstelacji pochodzi z mitologii greckiej. Gwiazdozbiór ten znany był już w drugim wieku naszej ery i umieszczony w Almageście Ptolemeusza. Jest jednym z 88 gwiazdozbiorów nowoczesnych.

              Wizerunek Pegaza uskrzydlonego konia odnaleźć można w wielu różnych kręgach kulturowych starożytności. Odnajdujemy go na kartagińskich monetach oraz na płaskorzeźbach starożytnej Mezopotamii. Jednak najbardziej poczesne miejsce zajmuje Pegaz w greckiej mitologii. Legenda o pięknym skrzydlatym koniu jest bardzo piękna, ale i momentami bywa bardzo niespójna w swojej chronologii. Od samego początku narodziny owego wspaniałego latającego rumaka przedstawiają dwie sprzeczne ze sobą historie.

              Pierwsza z owych legend głosi, że Pegaz był potomkiem Posejdona, który wyłonił się z morskiej piany. Druga głosi, że Perseusz odcina głowę Meduzy, a z jej krwi, która tryska strumieniem, powstaje piękny uskrzydlony koń. Pegaz staje się ulubieńcem bogini Ateny. Atena zsyła Pegaza na pomoc Bellerofontowi, którego zadaniem było zabić Chimerę (Chimajrę). Pegaz jednak nade wszystko cenił swoją wolność i nawet herosi nie bardzo potrafili okiełznać skrzydlatego rumaka, który zamieszkał w okolicach źródła Pirene w Akrokoryncie. Pegaza udaje się okiełznać dopiero po założeniu mu złotego wędzidła, otrzymanego od bogini mądrości. Heros lecący na grzbiecie Pegaza skutecznie unika kłów strasznej Chimery. Wbija w gardło bestii włócznię o ołowianym grocie. Ołów topi się od buchającego z wnętrzności potwora żaru i przyprawia Chimerę o śmierć.

              Dalsze losy uskrzydlonego Pegaza okrywa mgła domysłów. Według jednych opowieści oszalały ze szczęścia i pełen pychy heros próbował wzlecieć przy pomocy Pegaza na sam Olimp do siedziby bogów. Otoczyły go jednak gęste i nieprzejrzane obłoki, a powietrze przeszył potężny grom. Był to piorun zesłany przez zagniewanego Zeusa, który trafił pyszałka. Spadł on w czeluści Tartaru, an Pegaza nigdy już nie widziano, gdyż prawdopodobnie zginął od zeusowego pioruna.

              Inna historia opowiada o tym, że Pegaz nie pozwala na świętokradztwo ze strony Bellerofonta i zrzuca go z grzbietu. Heros ginie, a rozgniewany jego śmiercią Zeus porywa z ziemi latającego rumaka i umieszcza go na nocnym niebie. Dla Pegaza jest to kara i zarazem nagroda, gdyż Zeus docenił dobre intencje stworzenia.

              Jeszcze inna wersja mitu o Pegazie podaje, że to nie on był przyczyną śmierci herosa. Bellerofont upojony chwałą, pełen euforii, przez swoją nieuwagę spada z grzbietu rumaka i roztrzaskuje się o skały. Pegaz samodzielnie dociera na Olimp, gdzie służy bogom i herosom. Zaprzęgany jest do rydwanu Zeusa, roznosi Zeusowe pioruny na prośbę władcy Olimpu. To wspaniałe stworzenie pomaga Perseuszowi uratować Andromedę, dosiada go Apollo oraz Muzy. Swój początek, od uderzenia kopyta Pegaza, bierze źródło Aganippe, w gaju u podnóża góry Helikon w Beocji. Owe źródło poświęcone jest muzom, gdyż jego woda pobudzała natchnienie. Odtąd Pegaza traktowano jako symbol poetyckiego natchnienia. Po śmierci Pegaza, Zeus przenosi go na firmament tworząc Gwiazdozbiór Pegaza.

              W ludowych podaniach raz ujrzany Pegaz przynosi szczęście i wszelaką pomyślność. Jeśli się mu pomoże, otrzymać można w podarunku od zwierzęcia cudowną złotą podkowę. Sierści z grzywy lub ogona Pegaza przypisywano cudowne właściwości, a łuki wykonane z jego włosia miały niezwykłą celność i donośność.

 

Tabela gwiazd:


 

Gwiazda: Wymowa polska: Nazwa zwyczajowa:
α Peg    
β Peg    
γ Peg    
δ Peg    
ε Peg    
ζ Peg    
η Peg    
θ Peg    
ι Peg    
κ Peg    
λ Peg    
μ Peg    
ν Peg    
ξ Peg    
ο Peg    
π Peg    
ρ Peg    
σ Peg    
τ Peg    
υ Peg    
φ Peg    
χ Peg    
ψ Peg    
ω Peg    

 

Inne interesujące obiekty:


 

              Gwiazdozbiór Pegaza zdominowany jest przez układ gwiazd (asteryzm) przypominającym z grubsza kwadrat. Figura ta bywa często nazywana też Wielkim Kwadratem Pegaza i stanowi ciało skrzydlatego konia. Czworobok ten tworzą cztery gwiazdy: α Peg, ß Peg, γ Peg i α And. α And nazywana zwyczajowo Alpheratz wchodziła dawniej w skład gwiazdozbioru Pegaza i oznaczana była jako Delta Pegaza lub Sirrah. Przednie nogi skrzydlatego konia tworzą dwie krzywe linie utworzone z gwiazd. Pierwsza prowadzi od η Peg do κ Peg, druga od µ Peg do 1 Pegasi. Kolejna krzywa linia utworzona z gwiazd biegnąca od α Peg poprzez θ Peg do ε Peg stanowi szyję i głowę zwierzęcia. ε Peg ulokowana jest w pysku Pegaza.

              Do ciekawszych gwiazd wartych by je wymienić i wchodzących w skład gwiazdozbioru Pegaza należy, 51 Pegaza. Jest to pierwsza z podobnych do naszego Słońca gwiazd, u której potwierdzono istnienie planety. Z kolei IK Pegaza to najbliższa gwiezdna kandydatka do miana supernowej. Analiza spektroskopowa planety oznaczonej jako HD 209458 b, dostarczyła pierwszych dowodów na istnienie atmosferycznej pary wodnej poza Układem Słonecznym. HR 8799 to gwiazda w konstelacji Pegaza posiadająca układ planetarny, i której planety jako pierwsze, udało się sfotografować w bezpośredni sposób.

              Warto wymienić także 6,4 wielkości magnitudo gromadę kulistą gwiazd i oznaczoną jako M15 (NGC 7078) leżącą 34 tysiące lat świetlnych od Ziemi. Według klasyfikacji gromad Shapley'a jest to gromada klasy IV. Oznacza to, że jest stosunkowo bogata w gwiazdy, a jej koncentracja rośnie w kierunku centrum. M15 została odkryta w roku 1746 przez Jean-Dominique Maraldiego.

              NGC 7331 to galaktyka spiralna znajdująca się w gwiazdozbiorze Pegaza w odległości 38 milionów lat świetlnych od Układu Słonecznego. Odkryta została przez Williama Herschela w roku 1784. Jako jeden z pierwszych obiektów mgławicowych określona została przez Williama Parsonsa mianem "spirali". Inną ciekawą galaktyką w Pegazie jest NGC 7742. Jest to galaktyka Seyferta typu 2. Leży w odległości 77 milionów lat świetlnych od Słońca, jest to galaktyka aktywna z supermasywną czarną dziurą w centrum. Prezentuje ona charakterystyczne linie emisyjne, które powstają w wyniku rotacji gazu obiegającego z dużą prędkością centralną czarną dziurę.

              Konstelacja Pegaza znana jest ze swoich niezwykłych galaktyk oraz innych niezwykle egzotycznych obiektów. Jednym z nich jest Krzyż Einsteina, kwazar leżący bezpośrednio za soczewką Huchry i przez nią soczewkowany grawitacyjnie przez co z Ziemi widoczny jest jego poczwórny obraz. Kwintet Stephana to kolejny unikalny obiekt ulokowany w gwiazdozbiorze Pegaza. Jest to grupa pięciu galaktyk leżąca w odległości około 300 milionów lat świetlnych od Układu Słonecznego. Odkryta w roku 1877 przez francuskiego astronoma Édouarda Stephana. Kwintet jest niepowtarzalny, ze względu na wzajemne oddziaływanie grawitacyjne zlokalizowanych w nim galaktyk. Dwie z nich, leżące w centrum grupy najwyraźniej zaczęły się zderzać, wywołując masywne erupcje materii galaktycznej, oraz powstanie tak zwanej burzy gwiazdowej, czyli inicjacji procesów szybkiego formowania się gwiazd oraz wyciągania długich "ogonów" utworzonych z młodych gwiazd. Astronomowie przewidują, że wszystkie pięć galaktyk w końcowym etapie tego procesu zleje się w jedną dużą galaktykę eliptyczną.

 

Mapa gwiazdozbioru Pegaza:


 

Pegaz