Cetus

 

 

Opis nazwy gwiazdozbioru:

 

              Wieloryb to czwarty pod względem wielkości gwiazdozbiór spośród 88 gwiazdozbiorów nowoczesnych. Zajmuje powierzchnię 1231 stopni kwadratowych. Leży w pierwszej ćwiartce półkuli południowej oznaczonej jako SQ1. Konstelację Wieloryba dostrzec można pomiędzy 70° a -90° szerokości geograficznej. Zawiera 100 gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem. Graniczy z gwiazdozbiorem: Wodnika, Barana, Erydanu, Pieca, Ryb, Rzeźbiarza oraz Byka. W Polsce najlepiej widoczny jest jesienią. Generalnie w skład konstelacji wchodzą słabe gwiazdy, wśród których tylko jedna drugą wielkość gwiazdową. Warto wspomnieć, że łeb Wieloryba tworzy pięć gwiazd, tworzących zarys spłaszczonego okręgu. Formacja ta leży on na południowy zachód od Plejad i na południowy wschód od gwiazdozbioru Andromedy.

              Gwiazdozbiór Wieloryba należy do tak zwanej rodziny Perseusza, w skład, której wchodzą następujące gwiazdozbiory: Andromeda, Woźnica, Kasjopeja, Cefeusz, Jaszczurka, Pegaz, Perseusz oraz konstelacja Trójkąta. Wieloryb leży w rejonie nieba zwanym sugestywnie "Wodami". Owa część nieba zawiera gwiazdozbiory związane z wodą - Wodnik, Erydan, Ryby i inne. Warto wspomnieć, że konstelacje te zostały skatalogowane już przez Ptolemeusza w drugim wieku naszej ery.

              Historia tego gwiazdozbioru sięga czasów starożytnej Mezopotamii, gdzie był utożsamiany z pierwotnym kobiecym pierwiastkiem kosmicznym jakim był morski potwór Tiamat. Wczesna mitologia hellenistyczna obszar nieba, w którym odnajdujemy konstelację Wieloryba jest bramą do podziemi. Związane jest to z faktem, że obszar, który zajmuje ta konstelacja na półkuli północnej leży bardzo blisko horyzontu, a jego pozostała część znajduje się poniżej ekliptyki. Ketosa bądź Cetusa, bo tak brzmi łacińska nazwa gwiazdozbioru Wieloryba, odnajdujemy w micie o Andromedzie i Kasjopei.

              Tłumacząc z greckiego Ketos oznacza "morski potwór", "olbrzymia ryba", "wieloryb", natomiast w łacinie Cetus oznacza wieloryba. W helleńskich mitach napotykamy liczne monstra i potwory, z których można wymienić choćby Ketosa Aithiopiosa czyli potwora etiopskiego grasującego i pustoszącego Etiopię, Ketosa Troiasa niszczącego Troję. Etiopskie monstrum będące potomkiem morskiego bóstwa Forkosa i jego siostry Keto zabija Perseusz, potwór po śmierci zostaje przeminiony w gwiazdozbiór równikowy. Potwór trojański będący również potomkiem Forkosa zostaje natomiast zabity przez Heraklesa.

              Starożytny morski potwór zwany Ketosem miał pożreć Andromedę, córkę Kasjopei. Księżniczka Andromeda miała zostać złożona jako ofiara by przebłagać bogów za próżność i chełpliwość jej matki. Andromedę ratuje Perseusz, zamieniając potwora w kamień przy pomocy odciętej głowy Meduzy. Historyczne mapy astronomiczne przedstawiają gwiazdozbiór jako morskiego smoka z łuskami i ogonem węża, który trzyma łapy zanurzone w Erydanie. Co ciekawe w starożytnej Helladzie określenie "ketos" odnosiło się do każdego zwierzęcia wodnego o znacznych rozmiarach

              Chińska astronomia lokalizuje gwiazdy konstelacji Wieloryba w dwóch rejonach nieba noszących nazwy: Bei Fang Xuan Wu czyli Czarny Żółw Północy oraz Xi Fang Bái Hu co oznacza Tygrys Zachodu. W wierzeniach brazylijskich indian Tukano i Kobeua gwiazdy konstelacji Wieloryba, wchodziły w skład Jaguara boga huraganów i gwałtownych burz. Rdzenna ludność Hawajów nazywała ten gwiazdozbiór "Na Kuhi", a Mira najprawdopodobniej nosiła nazwę "Kane".             

 

Tabela gwiazd:


 

Gwiazda: Wymowa polska: Nazwa zwyczajowa:
α Ceti Alfa Ceti Menkar
β Cet Beta Ceti Deneb Kaitos
γ Cet    
δ Cet    
ε Cet    
ζ Cet    
η Cet    
θ Cet    
ι Cet    
κ Cet    
λ Cet    
μ Cet    
ν Cet    
ξ Cet    
ο Cet Omikron Ceti Mira
π Cet    
ρ Cet    
σ Cet    
τ Cet    
υ Cet    
φ Cet    
χ Cet    
ψ Cet    
ω Cet    

 

Inne interesujące obiekty:


 

              Z obiektów, które warto wymienić w gwiazdozbiorze Wieloryba to galaktyka spiralna M77 (Messier 77, NGC 1068), gwiazda Deneb Kaitos (Beta Ceti) będąca najjaśniejszą gwiazdą konstelacji, Menkar (Alpha Ceti), Tau Ceti czy chociażby słynna, odkryta jako pierwsza, gwiazda zmienna Mira (Cudowna), czyli Omicron Ceti. Warto wspomnieć, że w gwiazdozbiorze istnieje do tej pory poznanych 14 gwiazd ze znanymi planetami.



Znane roje meteorów:


 

    • Tau Cetydy,

    • Eta Cetydy

    • Omicron Cetydy

 

Mapa gwiazdozbioru Wieloryba:


 

Cetus